Kerk van Midwolde

De kerk is gebouwd op een zandrug, waarop een hele rij dorpen is ontstaan: Marum, Nuis, Niebert, Tolbert, Midwolde, Lettelbert en Oostwold. Tussen de zandruggen lagen veengebieden waar natte bospercelen ontstonden die wolden worden genoemd. Het streek rondom Midwolde heet Vredewold.

De bewoners van de borgen lieten hun sporen na in de kerken. Dat kan een mooi versierde herenbank zijn, een rouwbord, een preekstoel of grafkelder. De kerk van Midwolde, nauw verbonden met de borg Nienoord, toont alle genoemde voorbeelden. Het meest opvallend is een spectaculair praalgraf, gemaakt in opdracht van Anna van Ewsum (zie foto), die op Nienoord woonde. Dit grafmonument (1669) van de beroemde beeldhouwer Rombout Verhulst, staat bovenop de grafkelder. Verhulst is ook de schepper van het graf van Michiel de Ruyter in de Nieuwe kerk in Amsterdam.

Anna van Ewsum trouwde met Carel Hieronymus von Inn- und Kniphausen. Na zijn vroege dood geeft ze opdracht voor het grafmonument waarop zij en haar overleden echtgenoot worden afgebeeld. Ze hertrouwt met Georg Wilhelm von Inn- und Kniphausen. Ook de 2e echtgenoot wordt toegevoegd aan het grafmonument. Het grafmonument kostte 3000 rijksdaalders. Een arbeider verdiende per jaar ongeveer 76 rijksdaalders (Hoffer p.17). Een kostbaar monument dus.

Anna van Ewsum, detail grafmonument

Twee portalen die vroeger als ingang werden gebruikt, zijn dichtgemetseld. Via het noordelijke portaal kwamen de vrouwen binnen, via het zuidelijke portaal de mannen. Mannen en vrouwen zaten ook gescheiden in de kerk. Vanuit de hooggeplaatste herenbank keek de heer van Nienoord neer op de kerkgangers en op de predikant. Dat gaf de bestaande machtsverhoudingen goed weer.

Bij twee restauraties in de 20e eeuw werd er drastisch ingegrepen om de kerk te behouden. In 1911-13 werden de oude tongewelven (steen en hout) verwijderd en vervangen door nieuwe, houten tongewelven, waardoor er minder druk op de muren komt en zelfs steunberen in de noordgevel weggehaald konden worden. In 1986 kreeg de scheve toren een nieuw fundament. Waarom de steunberen bij de toren aan de westkant zitten is een raadsel. De toren helt immers over naar het oosten.

(bron: Hoffer P. e.a. De kerk van Midwolde, Emmen z.j.)